VEMP testi (vestibüler uyarılmış kas yanıtları), kulağa verilen kısa ve yüksek seslere ya da kafatasına uygulanan titreşime boyun ve göz çevresi kaslarının verdiği refleks yanıtı deri üzerinden kaydeden bir denge testidir. İç kulakta yerçekimini ve doğrusal hareketi algılayan iki küçük kesenin ve bunlara bağlı sinir yollarının çalışması hakkında bilgi verir. Sonuç tek başına tanı koydurmaz; öykü, muayene ve öteki denge testleriyle birlikte hekim tarafından yorumlanır. Ankara'da denge yakınmasıyla başvuran kişide VEMP, öykü ve kulak muayenesi iç kulağın bu bölümüne ilişkin bir soru doğurduğunda istenebilen incelemelerdendir.
VEMP Testi Nedir, Neyi Ölçer?
VEMP testi, denge organının sese verdiği refleks yanıtı kaslar üzerinden ölçer. İç kulakta, yarım daire kanalları ile işitme organı arasında içi sıvı dolu iki kese bulunur; bunlar başın yerçekimine göre konumunu ve ileri-geri, yukarı-aşağı gibi doğrusal hareketleri beyne bildirir. Yeterince yüksek bir ses bu keseleri de uyarır ve belirli kaslarda çok kısa süreli bir yanıt doğurur. Bunu, dize küçük bir çekiçle vurulduğunda bacağın kendiliğinden oynamasına benzetebilirim: burada uyaran ses, yanıt veren ise boyun ya da göz çevresindeki kastır.
VEMP testinde boyun kaydı ile göz kaydından hangisinin yapılacağı nasıl belirlenir?
İkisinden birinin mi yoksa her ikisinin mi yapılacağına yakınmaya ve muayene bulgularına göre karar verilir; çünkü iki kayıt iç kulağın farklı bölümleri hakkında bilgi verir. Boyun kaydında yanıt, sesin verildiği kulakla aynı taraftaki boyun kasından alınır; ağırlıklı olarak keselerden birinin (sakkül) ve denge sinirinin alt dalının işlevini yansıttığı kabul edilir. Göz kaydında yanıt karşı taraftaki gözün altından alınır ve daha çok öteki kese (utrikül) ile sinirin üst dalı hakkında bilgi verir.
VEMP öteki denge testlerini hangi yönden tamamlar?
VEMP, öteki denge testlerinin ulaşmadığı keseler hakkında bilgi ekler. Kulağa ılık ve serin hava ya da su verilerek yapılan kalorik test yatay yarım daire kanalını, video kafa itme testi ise kanalların tümünü sınar; bu kanallar başın dönme hareketini algılar. VEMP, göz hareketlerinin kaydına dayanan videonistagmografi ile birlikte de istenebilir. Denge sistemi karmaşık olduğundan, nedeni değerlendirmek için birden çok test gerekebilir.
VEMP Testi Hangi Durumlarda İstenir?
VEMP testi, baş dönmesi ya da dengesizlik yakınmasında iç kulaktaki keselerin ve bağlı sinir yollarının işlevini görmek gerektiğinde istenebilir. Tanıdaki yeri en iyi tanımlanmış olan durum üst yarım daire kanalındaki açıklıktır; öteki iç kulak hastalıklarında tamamlayıcı bilgi verebilir. Dönme hissinin olası nedenleri için baş dönmesi sayfasına bakabilirsiniz.
Üst kanal açıklığı şüphesinde VEMP testinin yeri nedir?
Üst yarım daire kanalını örten kemikte açıklık olduğunda iç kulak sese ve basınç değişikliklerine olağandan duyarlı duruma gelir; VEMP, bu duyarlılığın kas yanıtlarına yansıyıp yansımadığını araştırır. Tomografi, açıklık olmayan kişide de açıklık görüntüsü verebildiğinden VEMP, görüntüdeki bulgunun işlevsel bir karşılığı olup olmadığını anlamaya yardımcı olabilir. VEMP bu tanıyı kendi başına koydurmaz; tanı belirtiler, işitme testi ve tomografiyle birlikte konur. Hastalığın belirtilerini ve tedavi seçeneklerini süperior kanal dehisansı sayfasında anlattım.
Baş dönmesi yapan öteki iç kulak hastalıklarında VEMP ne katar?
İç kulağı ya da denge sinirini etkileyen hastalıklarda VEMP, keselerin ve sinir dallarının etkilenip etkilenmediği konusunda ek bilgi vererek tabloyu tamamlayabilir. Meniere hastalığı ve denge sinirinin iltihabı olan vestibüler nörit bu durumlar arasındadır. Bu hastalıklarda tanı öyküye, muayeneye ve öteki testlere dayanır; VEMP bulgusu bunların yerini tutmaz. Kişide VEMP'in yeri olup olmadığını hekim değerlendirir.
VEMP Testi Öncesinde Hazırlık Gerekir mi?
VEMP testi öncesindeki hazırlık, testi yapan birimin vereceği yönergeye göre yapılır. Boyun kası gerileceği ve yüksek ses kullanılacağı için bazı bilgilerin önceden paylaşılması gerekir.
VEMP testinden önce neleri bildirmek gerekir?
- Boyun sorunları: Boyun ağrısı ya da baş ve boyun hareketini kısıtlayan bir durum varsa söylenir.
- Kulak ve işitme: Kulakta akıntı, dolgunluk, zar deliği ya da bilinen bir işitme kaybı bildirilir; orta kulak sorunları kaydı etkileyebilir.
- Çınlama ve sese duyarlılık: Test yüksek sesli uyaran kullandığından, kulak çınlaması ya da sese duyarlılığı olanların bunu önceden bildirmesi yararlı olur; testin yapılıp yapılmayacağına hekim karar verir.
- İlaçlar: Kullanılan ilaçların listesi verilir; ilaçlar hekime danışılmadan kesilmez.
VEMP günü giyim ve dönüş nasıl planlanır?
Test günü bol ve rahat giysiler yeğlenir. VEMP aynı gün başka denge testleriyle birlikte planlandıysa, o testlere göre bazı yiyecek ya da ilaçlardan kaçınmak ve göz makyajı yapmamak gerekebilir. Denge testlerinin bir bölümü kısa süreli baş dönmesi ya da bulantı yapabildiğinden, dönüş yolu için yanınızda birinin bulunması işinizi kolaylaştırabilir.
VEMP Testi Nasıl Yapılır, Ne Kadar Sürer?
VEMP testi, deriye yapıştırılan küçük algılayıcılar (elektrot) ve kulaklıktan verilen kısa, yüksek seslerle yapılır; sesler sürerken ilgili kasın gergin tutulması istenir. Sesle yapılan kayıtta kulaklar tek tek uyarılır. Kayıtlar kısa sürer ve yinelenir; toplam süre boyun ve göz kayıtlarından hangilerinin alındığına göre değişir, süreyi testi yapan birim bildirir.
Boyun kasından VEMP kaydı alınırken sizden ne istenir?
Sizden istenen, sesler verilirken boyun kasınızı gergin tutmanızdır; bunun için başınızı kaldırmanız ya da yana çevirmeniz istenir. Algılayıcılar boynun yanındaki kasın üzerine ve alna yapıştırılır. Boyun yanıtı kasın çok kısa süreli gevşemesi biçiminde ortaya çıktığından ancak kas gerginken ölçülebilir. Başın hangi konumda ve ne kadar tutulacağını testi yapan kişi yönlendirir; kasın iki yanda benzer ölçüde gerilmesi, iki kulağın yanıtının karşılaştırılabilmesi için gereklidir.
Göz çevresinden VEMP kaydı nasıl alınır?
Göz kaydında algılayıcılar gözlerin hemen altına yerleştirilir. Sesler verilirken yukarıdaki bir hedefe bakmanız istenir; yukarı bakış yanıtı büyütür. Yüz kaslarındaki hareket kaydı bozabildiğinden bu sırada yüzün gevşek tutulması, konuşulmaması ve çenenin sıkılmaması gerekir.
VEMP testinde ses yerine titreşim ne zaman kullanılır?
Kulaklıktan gelen ses yerine alna ya da kulak arkasındaki kemiğe uygulanan titreşim ya da hafif vuruş, iletim tipi işitme kaybı olanlarda ya da ses yükünün azaltılması istenen durumlarda seçenek olabilir. Titreşim kemik yoluyla iki iç kulağa birden ulaşır. Uyaranın biçimine testi yapan birim ve hekim karar verir.
VEMP Testinin Sonucu Nasıl Yorumlanır?
VEMP sonucu; kişinin yaşı, öyküsü ve öteki test bulgularıyla birlikte hekim tarafından yorumlanır. Ölçümler, testi yapan birimin yaşa göre belirlediği olağan aralıklarla karşılaştırılır; rapordaki sayıların kişiye özgü anlamı muayenede açıklanır.
VEMP sonucunda hangi özelliklere bakılır?
- Yanıtın varlığı: Yanıtın alınamaması, ilgili kesede ya da sinir yolunda işlev azlığını düşündürebilir.
- İki kulak arasındaki fark: Bir yanda belirgin biçimde küçük yanıt, o tarafın etkilendiğini düşündürebilir.
- Yanıtın büyüklüğü ve ortaya çıktığı ses düzeyi: Yanıtın beklenenden düşük ses düzeyinde ve büyük alınması, üst kanal açıklığı yönünde ipucu verebilir.
VEMP testi hangi durumlarda yanıltabilir ya da yeterli olmaz?
- Orta kulak sorunları: Orta kulakta sıvı, zar deliği ya da iletim tipi işitme kaybı yapan başka bir durum, iç kulağa ulaşan sesin şiddetini azaltarak yanıtın alınamamasına yol açabilir.
- İleri yaş: Yanıt yaşla küçülebilir; ileri yaştaki sağlıklı kişilerde de alınamayabilir.
- Kasın yeterince gerilememesi: Boyun kasını geremeyen ya da yukarı bakışı kısıtlı olan kişide yanıt küçük çıkabilir ya da kayıt yapılamayabilir.
İç kulak ya da sinir kaynaklı işitme kaybı ise yanıtın alınmasına engel değildir. Alınamayan bir yanıt tek başına hastalık anlamına gelmez; kulak muayenesi ve gerek görülürse istenen işitme testiyle birlikte değerlendirilir. İşitmenin nasıl ölçüldüğünü odyometri sayfasında bulabilirsiniz.
VEMP Testinin Riski ya da Sakıncası Var mıdır?
VEMP testinde bilinmesi gereken başlıca nokta, sesle yapılan kayıtta kullanılan uyaranın yüksek düzeyde olmasıdır; denge organını ancak yüksek sesler uyarabilir. Yüksek ses iç kulaktaki işitme organını etkileme olasılığı taşır; uygun önlemlerle bu risk azaltılabilir. Kayıt sırasında boyunda yorgunluk da görülebilir.
VEMP testindeki yüksek sese karşı hangi önlemler alınır?
Sesin etkisini sınırlamak için uyaranın ayarının denetlenmiş (kalibre) olması, sesin düzeyinin ve her kulağa verilen uyaran sayısının işitme için güvenli kabul edilen sınırlar içinde tutulması gerekir. Yanıt belirgin biçimde alındığında kayıt erken sonlandırılarak ses yükü azaltılabilir. Bazı kişiler yüksek sesten daha kolay etkilenebildiğinden, kulakla ilgili yakınmaların testten önce söylenmesi uyaranın planlanmasına yardımcı olur; testin yapılıp yapılmayacağına ve hangi uyaranla yapılacağına hekim karar verir.
VEMP sırasında boyun yorulursa ya da ses rahatsız ederse ne yapılır?
Sesler rahatsız ederse, boyun ağrırsa ya da baş dönmesi olursa bunu testi yapan kişiye söylemeniz yeterlidir: kayda ara verilebilir ya da kayıt erken sonlandırılabilir. Başı kaldırıp çevirerek beklemek boyun kasını yorabilir; kasta titreme olabilir. Denge testlerinin ardından kısa süreli baş dönmesi ya da dengesizlik hissi kalabilir; bu his çoğunlukla birkaç dakikada geçer.
Ankara'da VEMP Testi İçin Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?
Ankara'da VEMP testine giden yol öyküyle ve kulak muayenesiyle başlar; test, işitme testi ve öteki denge ölçümleriyle birlikte, gerek görülürse istenir. Kaydı denge ve işitme ölçümleri alanında eğitim almış sağlık çalışanları alabilir; testin yeri ve günü muayenede kararlaştırılır.
VEMP kararında öyküdeki hangi ayrıntılar belirleyici olur?
Karar verirken ilk baktığım, yakınmanın niteliğidir: dönme hissinin yüksek sesle, öksürme ya da ıkınmayla gelip gelmediği, kişinin kendi sesini kulağında yüksek duyup duymadığı ve işitmede değişiklik olup olmadığı. Kulak zarının ve orta kulağın muayenedeki durumu da kararı etkiler; orta kulak sorunu sesle yapılan kaydı güçleştirebilir.
VEMP raporu öteki bulgularla nasıl bir araya getirilir?
VEMP sonucu; işitme testi, öteki denge testleri ve gerek görülürse istenen tomografi ya da MR ile birlikte ele alınır. Bulguların birbiriyle uyuşup uyuşmadığına bakılır; uyuşmadıklarında ek inceleme ya da izlem konuşulabilir. Kulak tomografisi ya da MR çekildiyse görüntülerini, daha önce işitme ya da denge testi yapıldıysa raporlarını yanınızda bulundurmanız bulguların yan yana konmasına yarar.
VEMP testi, denge organının yerçekimini ve doğrusal hareketi algılayan bölümünü kas yanıtları üzerinden değerlendiren, öteki denge testlerini tamamlayan bir incelemedir. Sonucu yaş, orta kulağın durumu ve kasın ne ölçüde gerilebildiği etkileyebildiğinden, bulgular yakınmalar ve muayeneyle birlikte okunur.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma: Son güncelleme:











