İçeriğe geç
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82 · Beştepe, Yenimahalle / Ankara selimerbek@gmail.com
Menü
0 (312) 511 07 00
Çakıroğlu Plaza Kat:12 D:82, Beştepe – Yenimahalle / Ankara
Ses ve Gırtlak Hastalıkları

Konuşma ve Akıcılık Bozuklukları

Kekemelik çoğunlukla okul öncesi yıllarda başlar. Hızlı ve bozuk konuşmayı, geç konuşmayı ve işitme kaybı ile dil bağının neden araştırıldığını açıklıyorum.

Konuşma ve akıcılık bozuklukları, konuşma seslerinin üretilmesinde ya da konuşmanın akışında ortaya çıkan ve kişinin rahat konuşmasını veya anlaşılmasını güçleştiren durumların ortak adıdır. Kekemelik, hızlı ve bozuk konuşma (takifemi), seslerin yanlış üretilmesi ve konuşmanın geç gelişmesi bu gruptadır. Kekemelik en sık, dil becerilerinin hızla geliştiği okul öncesi yıllarda başlar; erişkinliğe uzanabilir, seyrek olarak erişkin yaşta yeni de başlayabilir. Tanı ve tedavi ağırlıklı olarak dil ve konuşma terapistinin alanıdır. Ankara'da konuşma güçlüğü için yapılan KBB değerlendirmesi, konuşmayı etkileyebilecek işitme kaybını ve dil bağı, damak ya da geniz eti gibi yapısal etkenleri araştırmaya yöneliktir.

Konuşma ve Akıcılık Bozuklukları Nedir, Hangi Türleri Vardır?

Konuşma ve akıcılık bozuklukları, sesleri doğru çıkarmada, onları doğru sırayla birleştirmede ya da konuşmayı kesintisiz sürdürmede yaşanan güçlüklerdir. Söyleneni anlama ya da düşünceyi sözcüklerle anlatma güçlüğü olan dil bozuklukları ise ayrı bir gruptur.

Kekemelikte konuşma akışı hangi biçimlerde kesilir?

Kekemelikte kişi ne söyleyeceğini bilir, ancak sözcükleri akıcı biçimde çıkarmakta zorlanır. Sözcüğün ilk sesi ya da hecesi yinelenebilir (“ka-ka-kalem”), bir ses uzatılabilir (“ssssu”) ya da sözcük takılıp bir süre hiç çıkmayabilir; buna blok denir. Herkesin konuşmasında ara sıra görülen “ıı” gibi eklemelerden ve bütün sözcük yinelemelerinden farklı olarak bu kesintiler daha sık ve başka türdendir.

Hızlı ve bozuk konuşma (takifemi) kekemelikten nasıl ayrılır?

Takifemide konuşma çok hızlıdır ve bu yüzden anlaşılması güçleşebilir. Ses yinelemesi ve takılmadan çok, herkeste görülebilen türden akıcısızlıklar sıklaşır; konuşma beklenmedik yerlerde durabilir, bazı sesler abartılı söylenebilir. Nedeni henüz açık değildir. İki durumu birbirinden ayırmak her zaman kolay olmadığından ve aynı kişide birlikte görülebildiğinden ayrımı dil ve konuşma terapisti yapar.

Seslerin yanlış üretilmesi ve gecikmiş konuşma neye denir?

  • Artikülasyon bozukluğu: “R”, “s” ya da “l” gibi bazı sesler sürekli farklı çıkar ya da bozulur; hatalar belirginse çocuğun konuşmasını kimi zaman yalnız ailesi anlayabilir.
  • Fonolojik bozukluk: Çocuk konuşma seslerinin bir bölümünü sözcük kurarken yaşından beklenen biçimde kullanmaz; sesleri düşürebilir ya da zor bir sesin yerine daha kolayını koyabilir.
  • Gecikmiş konuşma ve dil: Sözcükleri seçme, cümle kurma ya da söyleneni anlama yaşıtlarına göre belirgin biçimde geride kalır.

Konuşma ve Akıcılık Bozukluklarının Belirtileri Nelerdir?

Konuşma ve akıcılık bozukluklarında kekemelik konuşmanın akışını keser, ses üretim bozuklukları ise konuşma akıcı olsa bile anlaşılırlığı azaltır. Kekemeliğin şiddeti günden güne değişebilir; heyecan, acele ettirilme ya da telefonla konuşmak takılmaları artırabilir. Hafif ses hataları çocuk büyüdükçe geride kalabilir; sürmeleri ya da konuşmayı belirgin biçimde anlaşılmaz kılmaları değerlendirmeyi gerekli kılar.

Kekemeliğe hangi zorlanma davranışları eşlik edebilir?

  • Yüz ve vücut hareketleri: Takılma anında göz kırpma, dudaklarda titreme, baş ya da çenede sıçrama, yumruk sıkma görülebilir.
  • Seste gerginlik: Ses zorlanarak, kimi zaman patlar gibi çıkabilir.
  • Sözcük değiştirme ve kaçınma: Kişi takılacağı sözcüğün yerine başkasını seçebilir; telefonla konuşmak ya da adını söylemek gibi durumlardan kaçınabilir.
  • Duygusal yük: Engellenmişlik ve utanma gelişebilir; hafif kekemeliği olan küçük çocuk ise çoğu kez takılmalarının farkında değildir.

Genizden konuşma hangi bulgularla birlikte görülebilir?

Burun ve geniz yolu daraldığında burundan çok az hava geçer ve ses, burnu tıkalı nezleli bir çocuğunkine benzer; büyük geniz eti ya da bademcikler bunun nedenlerinden biridir ve ağızdan solunum eşlik edebilir. Konuşurken burundan fazla hava kaçması da sesin genizden gelmesine yol açar; damak yarığı ya da başka damak sorunları bu biçimle ilişkili olabilir. Geniz etinin konuşma dışındaki yakınmalarını geniz eti büyümesi sayfasında ele aldım.

Konuşma ve Akıcılık Bozuklukları Neden Olur?

Konuşma ve akıcılık bozuklukları çoğu zaman tek bir nedene bağlanamaz. Kekemeliğin en sık türü olan gelişimsel kekemelikte birden çok etkenin birlikte rol oynadığı düşünülür: ailede kekemelik öyküsü sık bulunur, genetik katkı gösterilmiştir ve beyinde konuşmayla ilgili bölgelerin çalışmasında küçük farklılıklar saptanmıştır. Erkek çocuklarda daha sık görülür. Sonradan başlayan (edinilmiş) kekemelik inme, kafa travması, ilerleyici bir sinir sistemi hastalığı ya da bazı ilaçlarla ilişkili olabilir. Seslerin yanlış üretilmesi ailede de görülebilir.

Kekemelik korkudan ya da yetiştirme biçiminden mi kaynaklanır?

Hayır; çocuklukta başlayan kekemelik anne babanın yaptığı ya da yapmadığı bir şeyden kaynaklanmaz. Bir zamanlar her kekemeliğin duygusal sarsıntıdan doğduğu düşünülürdü; bugün bu biçimin (psikojenik kekemelik) seyrek olduğu bilinmektedir. Gelişmekte olan konuşma sisteminin parçaları tam uyumlu çalışmadığında takılmalar, özellikle çocuğun anlatacak çok şeyi olduğunda, heyecanlandığında ya da baskı hissettiğinde belirginleşir. Konuşmaya ilişkin kaygı ise kekemeliğe zamanla eşlik edebilen ayrı bir yüktür.

İşitme kaybı ve dil bağı konuşma seslerini nasıl etkileyebilir?

İşitme kaybı seslerin yanlış üretilmesine ve konuşmanın gecikmesine yol açabilir; doğuştan ve çocuklukta ortaya çıkan kayıpları çocuklarda işitme kaybı sayfasında anlattım. Orta kulakta biriken sıvı da, özellikle iki kulakta birden bulunup uzun sürdüğünde, bazı çocuklarda konuşma gelişimini etkileyebilir; bu gecikmeler orta kulakta sıvı birikmesi geçtikten sonra çoğu zaman geride kalabilir. Dil bağı (dilin altını ağız tabanına bağlayan zarın kısa ya da kalın olması) genellikle konuşmayı etkilemez, ancak okul çağındaki bazı çocuklarda kimi seslerin çıkarılmasını güçleştirebilir; ayrıntısı dil bağı sayfasında yer alıyor. Damak yarığı ve diş yapısındaki farklılıklar da sesleri etkileyebilir.

Konuşma ve Akıcılık Bozukluklarında Tanı Nasıl Konur?

Konuşma ve akıcılık bozukluklarında tanıyı çoğu kez dil ve konuşma terapisti, ayrıntılı öykü alarak ve konuşmayı değerlendirerek koyar; gelişimsel kekemelikte genellikle tıbbi test gerekmez. KBB muayenesi ve gerek görülürse istenen işitme testi bu değerlendirmeyi tamamlar. Erişkin yaşta yeni başlayan konuşma bozukluğunda nörolojik bir neden araştırılır; hangi tetkiklerin gerektiğine hekim karar verir.

KBB muayenesinde konuşma bozukluğu için kulak, ağız ve genizde neye bakılır?

  • Kulak ve işitme: Kulak zarına ve arkasında sıvı olup olmadığına bakılır; gerek görülürse yaşa uygun işitme testi istenir, ölçüm odyometri sayfasında anlatılıyor.
  • Ağız ve dil: Dilin hareketliliği, dil bağı, damak ve dişlerin yapısı değerlendirilir.
  • Burun ve geniz: Burun tıkanıklığı, ağızdan solunum ve geniz eti büyüklüğü araştırılır; konuşmanın genizden gelip gelmediği dinlenir.

Dil ve konuşma terapisti konuşma bozukluğunu değerlendirirken neye bakar?

Kekemelikte terapist takılmaların ne zaman ve hangi durumlarda fark edildiğini sorar; akıcısızlıkların türüne ve sayısına, takılma anındaki tepkiye ve konuşma-dil becerilerine bakar. Ses üretim bozukluğunda hangi seslerin nasıl çıktığı ve konuşmanın ne ölçüde anlaşıldığı incelenir. Konuşmanın okul, oyun ve günlük yaşama etkisi de değerlendirmenin parçasıdır.

Konuşma ve Akıcılık Bozuklukları Nasıl Tedavi Edilir?

Konuşma ve akıcılık bozukluklarının temel tedavisi konuşma terapisidir; biçimini kişinin yaşına, bozukluğun türüne ve iletişim hedeflerine göre dil ve konuşma terapisti planlar. Kekemeliğin bilinen kesin bir tedavisi yoktur; terapinin amacı kişinin daha rahat iletişim kurabilmesidir ve sonuç kişiden kişiye değişir. Okul öncesi dönemde başlayan takılmalar birçok çocukta kendiliğinden geride kalabilir, ancak hangi çocukta süreceğini önceden kestirmek güçtür; çok küçük çocuklarda erken başlanan desteğin kekemeliğin yaşam boyu sürmesini önlemeye yardımcı olabileceği belirtilir.

Konuşma terapisi akıcılık ve ses üretimi sorunlarında neyi amaçlar?

Akıcılık sorunlarında terapi, kişinin konuşurken daha az zorlanmasını ve konuşma durumlarında kendini daha rahat hissetmesini amaçlar; küçük çocuklarda bu çalışmaya çoğu kez aile de katılır. Ses üretim bozukluklarında seslerin nasıl çıkarılacağı üzerine çalışılır. Terapistin aileyle paylaştığı iletişim ilkeleri çoğu kez şunları kapsar:

  • Zaman tanımak: Sözünü kesmeden ve cümlesini tamamlamadan beklemek konuşma baskısını azaltabilir.
  • İçeriğe ilgi: Dikkatin konuşma biçimine değil söylenen şeye yönelmesi iletişimi kolaylaştırabilir.
  • Sakin tempo: Yetişkinin biraz yavaş ve rahat konuşması çocuğun hissettiği zaman baskısını hafifletebilir.
  • Açıklık: Çocuk konuyu açtığında kekemelik hakkında rahatça konuşulabilir; bu, zorlandığının anlaşıldığını ona hissettirebilir.

Konuşma bozukluğunda altta yatan işitme ya da yapısal sorun nasıl ele alınır?

İşitme kaybı saptanırsa tedavi türüne göre planlanır; kayıp türleri işitme kaybı sayfasının konusudur. Dil bağına bağlı düşünülen ses güçlüğünde konuşma terapisi ve kesme işlemi seçenekleri değerlendirilir; işlem belirtileri her çocukta gidermeyebilir. Altta yatan soruna yönelik tedaviden sonra konuşma güçlüğü sürerse dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi gerekebilir. Sesin kendisindeki kısıklık ayrı bir konudur; ses kısıklığı ile ses terapisi sayfalarında ele alınıyor.

Konuşma ve Akıcılık Bozukluklarında Ne Zaman Değerlendirme Gerekir?

Konuşma ve akıcılık bozukluğunda çocuğun gelişimi yaşıtlarından belirgin geri kalıyorsa, yakınma süreğenleşiyorsa ya da çocuk ve aile kaygılanıyorsa değerlendirme gerekir. Erişkinde konuşmanın birden bozulması, sözcüklerin yayvanlaşması ya da sözcük bulmanın güçleşmesi, yüzün bir yanında düşme veya bir kolda güçsüzlük ya da uyuşmayla birlikteyse inme belirtisi olabilir; belirtiler kısa sürede geçse bile beklemeden 112 aranmalıdır.

Konuşma bozukluğu olan çocukta değerlendirmeyi hangi gözlemler öne çeker?

  • Anlaşılmama: Çocuğun söyledikleri çevresince anlaşılmıyor ya da konuşması yaşıtlarının belirgin gerisinde kalıyorsa.
  • Artan takılmalar: Takılmalar zamanla azalmıyor, sıklaşıyorsa.
  • Zorlanma ve kaçınma: Konuşurken geriliyor, konuşmaktan kaçınıyor ya da konuşmanın zor olduğunu söylüyorsa.
  • Aile öyküsü: Ailede kekemelik ya da başka iletişim sorunları varsa.
  • Kaygı: Çocuğun konuşmasıyla ilgili bir kaygı varsa; bu, tek başına danışmak için yeterli bir nedendir.

Kekemeliği süren genç ve erişkinde değerlendirme ne zaman düşünülür?

Çocukluktan beri süren kekemelik okul ya da iş yaşamını ve ilişkileri etkiliyorsa, kişi konuşma durumlarından kaçınıyorsa erişkin yaşta da dil ve konuşma terapisti değerlendirmesi gerekebilir. Bu yaşlardaki terapiler konuşma hızını ve nefesi düzenlemeye yönelik yolların yanında belirli konuşma durumlarında duyulan kaygıyı da ele alır.

Ankara'da Konuşma ve Akıcılık Bozuklukları İçin Değerlendirme Süreci Nasıl İlerler?

Ankara'da konuşma ve akıcılık bozukluğu için yapılan KBB değerlendirmesi öyküyle başlar ve yukarıda anlattığım muayeneyle sürer; dil ve konuşma terapisti değerlendirmesinin gerekip gerekmediği bu bulgularla birlikte konuşulur.

Konuşma bozukluğu değerlendirmesinde öyküde hangi bilgiler sorulur?

Konuşma güçlüğünün ne zaman fark edildiğini, hangi durumlarda artıp azaldığını, konuşma gelişiminin nasıl ilerlediğini, geçirilmiş kulak iltihaplarını, horlama ve ağızdan solunumu, ailede kekemelik ya da işitme sorunu olup olmadığını sorarım. Erişkinde değişimin birden mi yoksa yavaş mı olduğu ve yeni başlanan bir ilaç önem taşır. Kontrollerin zamanlaması bulgulara göre kişiyle ya da aileyle birlikte belirlenir.

Konuşma güçlüğü için muayeneye gelirken neleri yanınızda bulundurmak işe yarar?

  • Önceki işitme testleri: Yenidoğan işitme taraması dahil eski ölçüm sonuçları.
  • Konuşma kaydı: Kekemelik günden güne ve ortamdan ortama değişebildiği için, varsa evde alınmış kısa bir ses ya da video kaydı.
  • Önceki değerlendirmeler: Dil ve konuşma değerlendirme raporları.
  • İlaç listesi: Özellikle erişkinde sürekli ya da yeni kullanılan ilaçlar.

Nedenleri ve seyri birbirinden farklı olan bu sorunlarda işitmenin ve ağız-burun yapısının değerlendirilmesi, dil ve konuşma terapisinin hangi zeminde yürüyeceğini netleştirmeye yardımcı olur.

Tıbbi inceleme: Yayımlanma: Son güncelleme:

Kaynakça

Bu içerik, aşağıdaki tıbbi kaynaklardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

  1. NIDCD — Stuttering
  2. NHS — Stammering
  3. MedlinePlus — Stuttering
  4. MedlinePlus — Speech disorders - children
  5. ASHA — Stuttering and Cluttering
  6. ENT Health (AAO-HNS) — Speech and Language Development
  7. ENT Health (AAO-HNS) — Ankyloglossia (Tongue-Tie)
  8. MSD Manual Consumer Version — Enlarged Tonsils and Adenoids in Children
  9. NHS — Symptoms of a stroke
  10. Yairi E, Ambrose N. Epidemiology of stuttering: 21st century advances. J Fluency Disord. 2013.