Evet, testten kısa süre önce içilen sigara, sürülen parfüm ya da yenen yemek koku testinin sonucunu etkileyebilir; bu yüzden test öncesinde birkaç basit hazırlık önerilir. Koku testi, burna sunulan çok hafif kokuların fark edilmesine dayanır ve ortamdaki ya da ağızdaki güçlü bir koku bu hassas ölçümü bulandırabilir. Hazırlığa uyulmadan yapılan testte puan gerçekte olduğundan düşük çıkabilir ve gereksiz yere ileri tetkik planlanabilir. Hazırlık kurallarının çoğu, test gününün sabahında kolayca alınabilecek önlemlerdir. Testin kendisinin nasıl uygulandığını koku testi sayfasında anlattım.
Koku Testinden Önce Ne Kadar Süre Sigara İçilmemelidir?
Genel öneri, testten en az yarım saat, mümkünse bir saat önce sigara içilmemesidir; aynı süre nargile, puro ve elektronik sigara için de geçerlidir. Duman, burun içindeki koku bölgesini kısa süreli olarak tahriş eder ve ağızda, saçta, giysilerde kalan koku testteki hafif kokuların önüne geçer. Test öncesi bekleme sırasında içilen tek bir sigara bile bu hazırlığı boşa çıkarabilir.
Sigara dumanı koku hücrelerini kısa vadede nasıl etkiler?
Duman içindeki tahriş edici maddeler burun mukozasında (burun iç zarı) geçici bir şişlik ve salgı artışı yaratır. Bu şişlik, kokulu havanın burun tavanındaki dar koku bölgesine ulaşmasını azaltır. Aynı zamanda koku alıcıları kısa süre için güçlü dumana uyum sağlamış olur ve hafif kokulara karşı duyarlılıkları düşer. Bu etki geçicidir ve sigaradan sonraki ilk saatte daha belirgindir.
Uzun süre sigara içmek test sonucunu nasıl değiştirir?
- Duyarlılıkta süregen azalma: Uzun yıllar sigara içenlerde koku eşiği yükselir; yani kokuyu fark etmek için daha yoğun uyaran gerekir.
- Bırakma sonrası toparlanma: Sigarayı bırakan kişilerde koku duyusu aylar ve yıllar içinde kısmen düzelebilir; bu süre kişiden kişiye değişir.
- Yorumda dikkat: Test sonucu değerlendirilirken kişinin günlük sigara miktarı ve kaç yıldır içtiği not edilir.
- Dolaylı etkiler: Sigara, kronik sinüzit ve burun içi kuruluk gibi koku kaybına katkı veren sorunları da kolaylaştırır.
Sigara içenler test gününü nasıl planlamalıdır?
Testin günün erken saatine alınması, sigara içmeden gelmeyi kolaylaştırır. Kapı önünde ya da otoparkta test öncesi içilen sigara, giysilere ve ellere sinen kokuyla sonucu etkiler. Sigara içilen kapalı bir arabada yolculuk etmek bile saça ve kıyafete koku bırakabilir. Test günü temiz ve dumana maruz kalmamış giysiler giymek bu kalıntıyı azaltır.
Parfüm, Krem ve Sakız Koku Testinin Güvenilirliğini Nasıl Bozar?
Parfüm, kokulu krem ve sakız, test sırasında burnun çevresinde sürekli bir arka plan kokusu oluşturur; bu koku testteki hafif uyaranları maskeler ve kişinin kokuları karıştırmasına yol açar. Sakız ve nane şekeri ayrıca ağızdan burna geçen aroma ile koku bölgesini meşgul eder. Bu yüzden test gününde kokulu ürünlerden uzak durulması istenir.
Kişinin kendi kokusu teste nasıl karışır?
Boyna, bileğe ya da giysiye sürülen parfüm, kişi kalemi kokladığı sırada burnun hemen yakınında durur. Burun bu sürekli kokuya birkaç dakika içinde alışır ve ona benzeyen test kokularını da daha zayıf algılar. Çiçeksi bir parfüm, test setindeki gül ya da limon gibi kokularla karışabilir ve yanlış seçim yapılmasına neden olur. Saç spreyi, tıraş losyonu ve kokulu deodorant da benzer etki yapar.
Test gününde hangi ürünlerden kaçınılmalıdır?
- Parfüm ve kolonya: Test günü hiç kullanılmamalıdır; bir gün önce sürülen yoğun parfüm de giysilerde kalabilir.
- Kokulu nemlendirici ve el kremi: Kişi kalemleri ya da kartları elleriyle tutabileceğinden ellerde koku bırakmayan ürünler seçilmelidir.
- Sakız, nane şekeri ve gargara: Testten en az yarım saat önce bırakılmalıdır.
- Kokulu sabun ve şampuan: Mümkünse kokusuz ya da hafif kokulu olanlar kullanılmalıdır.
- Makyaj ürünleri: Burun çevresine sürülen kokulu pudra ya da krem, kokuyu doğrudan burun girişine taşır.
Yemek ve içecekler sonucu ne kadar etkiler?
Testten hemen önce yenen baharatlı, sarımsaklı ya da soğanlı yemekler ağızda ve nefeste uzun süre kalan bir koku bırakır. Kahve, çay ve meyve suyu gibi aromalı içecekler de ağız yoluyla koku bölgesine ulaşır. Bu nedenle testten en az yarım saat önce sudan başka bir şey yenmemesi ve içilmemesi önerilir. Aç gelmek gerekmez; hafif ve kokusuz bir öğün testten bir süre önce yenebilir.
Burun Tıkanıklığı ya da Nezle Varken Koku Testi Yapılmalı mı?
Testin amacı geçici değil süregelen koku durumunu ölçmekse, nezle ve ani burun tıkanıklığı geçene kadar test genellikle iki ila üç hafta ertelenir. Nezle sırasında burun içi şişlik ve akıntı kokunun koku bölgesine ulaşmasını engeller ve puan gerçek durumdan düşük çıkar. Ancak uzun süredir tıkanıklığı olan kişide test ertelenmez, çünkü tıkanıklığın koku üzerindeki etkisi de ölçülmek istenen şeyin parçasıdır.
Nezleden sonra koku ne zaman normale döner?
Basit bir soğuk algınlığından sonra koku çoğu kişide birkaç gün ile iki hafta içinde eski düzeyine döner. Bu süreden sonra devam eden kayıp, virüsün koku sinir hücrelerini doğrudan etkilemiş olabileceğini düşündürür ve değerlendirilmesi gerekir. Böyle bir durumda testin geciktirilmesi gerekmez; erken ölçüm, sonraki takiplerin başlangıç noktası olur. Soğuk algınlığının olağan seyrine soğuk algınlığı ve grip sayfasında değindim.
Kronik tıkanıklıkta test hangi soruyu yanıtlar?
- Tıkanıklığın payı: Burun orta duvarının eğriliği, burun eti büyümesi (konka hipertrofisi) ya da polip nedeniyle havanın koku bölgesine ulaşmasının ne kadar azaldığı ortaya konur.
- Tedavi öncesi durum: İlaç ya da cerrahi tedaviden önce elde edilen puan, sonraki ölçümler için karşılaştırma noktası olur.
- Ek sorun var mı: Tıkanıklık hafif olduğu hâlde puan çok düşükse, koku sinirini etkileyen ek bir neden araştırılır.
- Hava akımıyla birlikte yorum: Koku puanı, burun içi hava akımını ölçen testlerle birlikte değerlendirildiğinde tıkanıklığın kokuya etkisi daha net anlaşılır.
Test günü burun tıkalıysa ne yapılır?
Kişi test günü beklenmedik bir tıkanıklıkla gelirse önce burun içi muayene edilerek tıkanıklığın geçici mi yoksa süregen mi olduğu anlaşılır. Akut bir enfeksiyon görülürse test başka bir güne alınır. Erteleme mümkün değilse test yapılır ama sonuç raporunda o günkü burun durumu not edilir. Tıkanıklığa yol açabilecek durumları burun tıkanıklığı sayfasında bulabilirsiniz.
Kullanılan Burun Spreyleri Koku Testinden Önce Bırakılmalı mı?
Düzenli kullanılan tedavi amaçlı spreyler, hekim aksini söylemedikçe test için bırakılmaz; ancak test sabahı ve testten hemen önce burna hiçbir sprey ya da yıkama uygulanmaması istenir. Spreyin kendi kokusu, burun içinde bıraktığı ince tabaka ve yarattığı geçici değişiklik ölçümü etkileyebilir. Hangi spreyin ne zaman kullanılacağı test gününden önce konuşulur.
Kortizonlu spreyler neden bırakılmaz?
Kortizonlu burun spreyleri burun içi iltihabı haftalar içinde baskılar ve etkileri kısa süreli bir aradan hemen etkilenmez. Bu spreyleri test için birkaç gün bırakmak sonucu anlamlı biçimde değiştirmez ama tedavinin düzenini bozar. Ayrıca test, kişinin tedavi altındaki koku durumunu göstermeyi amaçlıyorsa ilacın sürdürülmesi gerekir. Kullanılan sprey türü ve kullanım süresi test kaydına yazılır.
Burun açıcı spreyler sonucu nasıl yanıltır?
- Geçici açılma: Damar daraltıcı burun açıcı spreyler birkaç saat süren bir açılma sağlar ve puanı kişinin olağan durumundan yüksek gösterebilir.
- Geri tepme etkisi: Uzun süre kullanıldığında etkisi geçtikçe tıkanıklık daha da artar ve test saatine göre puan dalgalanır.
- Bağımlılık durumu: Bu spreyleri haftalarca kullanan kişilerde burun içi süregen şişlik gelişebilir; bu tablonun ayrıntısını burun spreyi bağımlılığı sayfasında ele aldım.
- Test öncesi kullanım: Test gününde kullanılmamaları, mümkünse birkaç gün öncesinden hekimle konuşularak bırakılmaları önerilir.
Tuzlu su yıkaması testten ne kadar önce yapılabilir?
Tuzlu su ile burun yıkaması burun içini temizler ama hemen ardından burun içinde kalan sıvı koku bölgesini kısa süreli örtebilir. Bu yüzden test sabahı yıkama yapılmaması, yıkamanın bir önceki akşam yapılması önerilir. Burnu uyuşturan sprey (lokal anestezik) de koku algısını geçici olarak bozduğundan, aynı gün kamerayla burun muayenesi yapılacaksa koku testi önce uygulanır. Bu sıralama, iki işlemin birbirinin sonucunu etkilemesini önler.
Koku Testi Kişinin Beyanına mı Dayanır, Objektif Koku Ölçümü Mümkün mü?
Günlük uygulamadaki koku testleri kişinin verdiği cevaplara dayanır, ancak kişiyi her soruda bir seçim yapmaya zorlayan düzenleri sayesinde tahminlerin ve yanlış beyanların etkisi büyük ölçüde azaltılır. Kişinin cevabından bağımsız ölçüm yapan yöntemler de vardır, ancak bunlar özel donanım gerektirir ve sınırlı durumlarda kullanılır. Rutin değerlendirmede kişinin iş birliğine dayanan testler yeterli bilgi verir.
Zorunlu seçim düzeni testi nasıl güvenilir kılar?
Kişi bir kokuyu algılamasa bile seçeneklerden birini işaretlemek zorundadır; hiç koku almayan biri bu durumda yalnızca şans düzeyinde doğru cevap verir. Şans düzeyinin belirgin altında kalan bir puan, kişinin doğru seçeneği bilerek yanlış işaretlediğini düşündürür. Bu özellik, resmî rapor gerektiren durumlarda sonucun gerçeği yansıtıp yansıtmadığını anlamaya yardım eder. Tahminin serbest olması sonucu bozmaz, çünkü rastgele tahminler şans düzeyinde dağılır.
Burnun his sinirini uyaran kokular neden ayrıca sorulur?
- Farklı sinir yolu: Amonyak ya da mentol gibi maddeler koku sinirinin yanı sıra yüzün his sinirini de uyarır ve batma ya da serinlik hissi oluşturur.
- Koku kaybında korunan his: Koku duyusunu tamamen kaybetmiş biri bile bu maddeleri genellikle batma ya da yakma şeklinde fark eder.
- Tutarlılık kontrolü: Kişi bu güçlü uyaranları da hiç hissetmediğini söylüyorsa, his sinirini etkileyen başka bir sorun ya da cevapta tutarsızlık araştırılır.
Beyin dalgalarıyla koku ölçümü nasıl yapılır?
Bu yöntemde kişinin burnuna, sabit bir hava akımının içine gömülü çok kısa koku darbeleri gönderilir ve başa takılan elektrotlar beynin her darbeye verdiği küçük elektriksel dalgayı yakalar. Kişinin cevap vermesine gerek yoktur; dalga oluşuyorsa koku sinyalinin beyne ulaştığı anlaşılır. Hava akımının sıcaklığı ve nemi sabit tutulur ki burun kokuyu dokunma ya da serinlik gibi başka bir uyaran olarak algılamasın. Yöntem, sonuç ile anlatım arasında belirgin çelişki olduğunda ya da kişi standart testi yapamadığında başvurulan tamamlayıcı bir incelemedir.
Doğru hazırlık, koku testinin kişinin gerçek koku durumunu yansıtmasını sağlar ve gereksiz tekrar ya da ileri tetkik ihtiyacını azaltır. Test günü sigara, parfüm, sakız, kokulu yiyecek ve burun spreylerinden uzak durmak çoğu zaman yeterlidir. Test beklenirken ani başlayan koku kaybına yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, göz çevresinde şişlik ya da görme bozukluğu eşlik ederse test beklenmeden acil değerlendirme gerekir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma:











