Evet, soğuk algınlığı da kulak kiri de işitme testi sonucunu geçici olarak bozabilir ve gerçekte olmayan bir işitme kaybı varmış gibi gösterebilir. Odyometri, kişinin farklı perdelerdeki en kısık sesleri ne düzeyde duyduğunu ölçer. Ses bu sırada kulak yolundan, kulak zarından ve orta kulak kemikçiklerinden geçerek iç kulağa ulaşır. Bu yolun herhangi bir noktasında geçici bir engel varsa test, kulağın asıl kapasitesini değil o günkü durumunu kaydeder. Nezle sırasında orta kulakta oluşan basınç farkı ya da kulak yolunu kapatan kir, ölçülen eşikleri birkaç desibelden onlarca desibele kadar yükseltebilir. Testin genel işleyişini ve odyogramın nasıl okunduğunu odyometri sayfasında anlattım.
Orta Kulaktaki Geçici Tıkanıklık Odyometri Eşiklerini Nasıl Etkiler?
Orta kulaktaki geçici tıkanıklık, sesin iç kulağa iletilmesini zorlaştırdığı için eşikleri yükseltir ve odyogramda iletim tipi bir kayıp gibi görünür. Soğuk algınlığında burun ve geniz şiştiğinde kulak ile geniz arasındaki kanal (östaki borusu) yeterince açılamaz. Orta kulakta basınç düşer, kulak zarı içeri çekilir ve titreşimi eskisi kadar rahat iletemez. Bazen bu boşlukta sıvı da birikir ve kayıp belirginleşir.
Odyogramda hava ve kemik yolu arasındaki fark ne anlatır?
Saf ses odyometrisinde sesler iki yoldan verilir: kulaklıkla verilen hava yolu ve kulak arkasındaki kemiğe yerleştirilen titreşimli bir başlıkla verilen kemik yolu. Kemik yolu, dış ve orta kulağı atlayarak doğrudan iç kulağı uyarır. Soğuk algınlığına bağlı tıkanıklıkta kemik yolu eşikleri normal kalırken hava yolu eşikleri düşer ve grafikte iki çizgi arasında bir açıklık oluşur. Bu açıklık, sorunun iç kulakta değil iletim yolunda olduğunu düşündürür. Tıkanıklık geçince açıklık çoğu zaman kapanır.
Hangi bulgular tıkanıklığın geçici olduğunu düşündürür?
- Yakın zamanda başlayan nezle: Test öncesindeki günlerde burun akıntısı, hapşırık ya da geniz tıkanıklığı olması geçici bir basınç sorununu akla getirir.
- Kulakta dolgunluk hissi: Kişinin kulağında su kaçmış gibi bir doluluk ya da yutkunurken çıtırtı tarif etmesi orta kulak basıncının bozulduğunu gösterebilir.
- Kalın seslerde belirgin kayıp: İletim sorunlarında düşük perdeler çoğu zaman ince seslerden daha fazla etkilenir.
- Kulak zarı hareketinin azalması: Muayenede zarın içe çekik ya da arkasında sıvı seviyesi görülmesi tabloyu destekler.
Timpanometri neden aynı gün istenir?
Timpanometri, kulak zarının ne kadar esnek hareket ettiğini ve orta kulaktaki basıncı birkaç saniyede ölçer. Odyometride iletim tipi bir kayıp görüldüğünde bu ölçüm, kaybın orta kulaktaki basınç ya da sıvıdan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ayırt etmeye yardım eder. Düz bir eğri sıvıyı, eksi yöne kaymış bir eğri ise havalanmanın bozulduğunu düşündürür. Eğri tiplerinin ne anlama geldiğini timpanometri sayfasında bulabilirsiniz. Nezle geçtiği halde haftalarca süren dolgunlukta orta kulakta sıvı kalmış olabilir ve izlem buna göre planlanır.
Dış Kulak Yolunu Tıkayan Kir İşitme Testinde Kayıp Gibi Görünür mü?
Evet, kulak yolunu tamamen ya da neredeyse tamamen kapatan kir, testte iletim tipi bir işitme kaybı gibi görünebilir. Kulak kiri normalde kulak yolunu koruyan doğal bir salgıdır ve az miktarı sesi engellemez. Sorun, kir sertleşip kulak yolunu bir tıkaç gibi doldurduğunda başlar. Bu durumda ses dalgası kulak zarına ulaşmadan zayıflar.
Kulak kirinin ne kadarı ölçümü bozar?
Kulak yolunda küçük bir açıklık kaldığı sürece ses genellikle zara ulaşır ve eşikler çok az değişir. Kir kulak yolunu bütünüyle kapattığında ya da kulak zarına yapıştığında ölçülen eşik belirgin biçimde yükselir. Banyodan sonra şişen kir, önceden fark edilmeyen bir tıkanıklığı aniden ortaya çıkarabilir. Kulaklık yerleştirilirken kir daha içeri itilirse ölçüm sırasında tıkanıklık artabilir. Bu yüzden testten önce kulak yoluna ışıklı bir aletle (otoskop) bakılması standart bir adımdır.
Testten önce kulak temizliği nasıl yapılmalı?
- Evde pamuklu çubuk kullanmamak: Çubuk kiri çoğu zaman daha derine iter ve tıkacı sıkıştırır.
- Muayenede temizlik: Tıkaç varsa önce hekim muayenesinde aspirasyon ya da uygun aletlerle çıkarılır, ardından ölçüme geçilir.
- Gerekirse yumuşatma: Çok sert kirde birkaç gün yumuşatıcı damla sonrası temizlik planlanabilir ve test bu süre boyunca ertelenir.
- Temizlikten sonra kısa bekleme: Kulak yolu tahriş olduysa ya da temizlikte su kullanıldıysa bir süre beklemek ölçümü daha sağlıklı kılar.
Tıkacın nasıl oluştuğunu ve güvenli çıkarma yollarını öğrenmek için kulak kiri tıkacı sayfasını okuyabilirsiniz.
Kir temizlendikten sonra işitme hemen düzelir mi?
Kir tek başına kayba yol açtıysa işitme çoğunlukla temizlikten hemen sonra fark edilir biçimde düzelir. Kişi kendi sesini daha az yankılı duyar, çevre sesleri netleşir. Temizliğe rağmen kayıp sürüyorsa kirin arkasında başka bir sorun, örneğin orta kulakta sıvı ya da iç kulak kaynaklı bir kayıp olabilir. Bu nedenle temizlikten sonra yapılan ölçüm, öncekinin yerine geçen asıl sonuçtur.
Gürültüye Yakın Zamanda Maruz Kalmak Odyometri Sonucunu Değiştirir mi?
Evet, testten kısa süre önce yüksek sese maruz kalmak iç kulakta geçici bir eşik kayması yaratır ve sonucu olduğundan kötü gösterebilir. Konser, düğün, atış alanı ya da gürültülü bir iş vardiyasından sonra iç kulaktaki tüy hücreleri bir süre yorgun kalır. Bu yorgunluk özellikle ince seslerde, çoğunlukla 3.000-6.000 Hz civarında kendini gösterir. Kayıp genellikle birkaç saat ile birkaç gün içinde geriler.
Geçici eşik kayması kalıcı hasardan nasıl ayrılır?
Geçici kaymada iç kulak hücreleri dinlenince eski duyarlılığına döner; kalıcı hasarda ise hücreler ya da onları sinire bağlayan uçlar zarar görmüştür. Tek bir ölçümde ikisini ayırt etmek zordur, çünkü odyogram her iki durumda da benzer bir çentik gösterebilir. Ayrım, gürültüden uzak geçirilmiş bir dinlenme süresinin ardından yapılan tekrar ölçümle yapılır. Tekrarda eşikler düzeldiyse kayma geçicidir. Tekrarlayan maruziyetin iç kulağa uzun vadeli etkisini merak ediyorsanız gürültüye bağlı işitme kaybı sayfasına göz atabilirsiniz.
Testten önce ne kadar süre sessiz kalınmalı?
Genel öneri, testten önceki en az yarım gün boyunca yüksek sesten uzak durmaktır. İş sağlığı ölçümlerinde bu dinlenme süresi genellikle 14 saat civarında tutulur ve test çoğu zaman vardiya başında ya da izin gününden sonra planlanır. Yolda yüksek sesle müzik dinlemek ya da kalabalık ve gürültülü bir bekleme salonu da kısa süreli etki yapabilir. Test günü kulaklıkla yüksek sesli müzikten kaçınmak basit ama işe yarayan bir önlemdir.
Gürültüden sonra başlayan çınlama yanıtları nasıl zorlaştırır?
Gürültüden sonra ortaya çıkan çınlama, kişinin kabinde verilen kısık tonları kendi kulak sesinden ayırt etmesini güçleştirir. Özellikle çınlamanın perdesine yakın tonlarda kişi sesi duyduğundan emin olamaz ve yanıtı geciktirir. Bu da eşiğin olduğundan yüksek kaydedilmesine yol açabilir. Odyometrist böyle durumlarda kesik kesik verilen ya da hafifçe dalgalanan tonlar kullanarak ayırt etmeyi kolaylaştırabilir.
Yorgunluk ve Dikkat Dağınıklığı İşitme Testi Yanıtlarını Etkiler mi?
Evet, saf ses odyometrisi kişinin kendi yanıtına dayandığı için yorgunluk ve dikkat dağınıklığı sonuçları değiştirebilir. Test, kişinin en kısık sesi duyduğu anda düğmeye basmasını ya da el kaldırmasını ister. Uykusuz, ağrılı ya da kaygılı biri bu sınırdaki sesleri kaçırabilir. Bu yüzden odyometri, kişinin katılımına bağlı (subjektif) bir test olarak kabul edilir.
Uzun süren bir ölçüm sonlara doğru neden değişebilir?
Her kulak için birçok farklı perdede, sesin şiddeti azaltılıp artırılarak eşik aranır. Konuşma testleri de eklendiğinde ölçüm yarım saati bulabilir. Dikkat süresi kısa olan kişilerde son perdelerde yanıtlar tutarsızlaşabilir. Odyometrist aynı perdeyi tekrar ederek ilk ve son ölçümün uyumunu kontrol eder, tutarsızlık varsa kısa bir mola verir.
Test gününe nasıl hazırlanmak gerekir?
- Dinlenmiş gelmek: Önceki gece yeterli uyku, sınırdaki seslere odaklanmayı kolaylaştırır.
- Son günlerdeki yakınmaları söylemek: Nezle, kulak ağrısı ya da akıntı olduysa teste başlamadan belirtmek sonucun doğru yorumlanmasına yardım eder.
- Kulaktaki cihazı çıkarmak: İşitme cihazı ya da kulak tıkacı test öncesinde çıkarılır, cihaz kullananlar cihazlarını yanlarında getirebilir.
- Telefonu sessize almak: Kabin içinde titreşim ve bildirim sesleri dikkati böler.
- Talimatı iyice anlamak: Ses ne kadar kısık olursa olsun duyduğunu düşündüğü anda yanıt vermesi gerektiğini bilen kişi daha tutarlı yanıtlar verir.
Tutarsız yanıtlar nasıl fark edilir?
Odyometrist bazı kontrolleri ölçüm sırasında kendiliğinden yapar. Aynı perdenin farklı zamanlarda ölçülen eşikleri arasında belirgin fark olması, konuşma testi sonucunun saf ses eşikleriyle uyuşmaması ya da kişinin günlük konuşmayı rahat takip ettiği halde yüksek eşikler vermesi tutarsızlığa işaret eder. Böyle bir durumda kişinin isteğine bağlı olmayan objektif testlere başvurulabilir. İç kulağın kendi tepkisini ölçen otoakustik emisyon ve işitme sinirinin yanıtını kaydeden beyin sapı testleri bu amaçla kullanılır.
Şüpheli Odyometri Sonucunda Test Ne Zaman Tekrarlanmalıdır?
Şüpheli sonuçta test, sonucu bozan etken ortadan kalktıktan sonra tekrarlanmalıdır ve bu süre nedene göre birkaç saatten birkaç haftaya kadar değişir. Kir temizlendiyse aynı gün, gürültü sonrası ölçümde birkaç gün sonra, soğuk algınlığından sonra ise burun ve kulak tıkanıklığı geçtiğinde yeniden ölçüm yapılır. Tekrar ölçüm, ilk sonuçtaki kaybın gerçek mi geçici mi olduğunu gösterir.
Nezle geçtikten sonra yeni ölçüm için ne kadar beklenir?
Nezle geçtikten sonra orta kulak basıncının düzelmesi çoğu kişide birkaç gün ile iki hafta arasında sürer. Sık geniz enfeksiyonu geçirenlerde orta kulaktaki sıvı daha uzun kalabilir. Bu yüzden yakınmaları geçmiş bir yetişkinde genellikle 2-3 hafta sonra, sıvı birikmesi düşünülen durumlarda ise daha uzun bir izlemden sonra yeniden ölçüm planlanır. Üst solunum yolu enfeksiyonlarının kulağı nasıl etkilediğini soğuk algınlığı ve grip sayfasında özetledim.
Hangi durumda beklemeden ileri değerlendirme gerekir?
- Ani başlayan tek taraflı kayıp: Bir kulakta saatler ya da birkaç gün içinde gelişen işitme azalması, nezle sırasında bile olsa iç kulak kaynaklı olabilir ve aynı gün değerlendirilmelidir.
- Kemik yolunda da düşüş: Odyogramda kemik yolu eşikleri de yükselmişse sorun yalnız tıkanıklıkla açıklanamaz.
- Dönme tarzında baş dönmesi: İşitme azalmasıyla birlikte ortaya çıkan dönme hissi iç kulak tutulumunu düşündürür.
- Ateşle birlikte akıntı ve şiddetli ağrı: Kulak arkasında şişlik ya da kızarıklık enfeksiyonun yayıldığını gösterebilir.
İki ölçüm arasındaki fark nasıl yorumlanır?
Tekrar ölçümde eşiklerin düzelmesi, ilk sonucun geçici bir etkene bağlı olduğunu gösterir ve ek tetkik çoğu zaman gerekmez. Eşikler değişmediyse kayıp kalıcı olabilir ve nedeni ayrıca araştırılır. Küçük farklar ölçümün doğal oynamasıyla açıklanabilir, bu nedenle karşılaştırmada tek bir perdedeki birkaç desibellik değişimden çok genel eğilime bakılır. Eski raporların saklanması, ileride yapılacak ölçümlerle karşılaştırmayı da kolaylaştırır.
Soğuk algınlığı, kulak kiri, yakın zamandaki gürültü ve yorgunluk odyometriyi geçici olarak etkileyebildiği için tek bir ölçüm her zaman son söz değildir. Testten önce bu etkenleri ortadan kaldırmak, şüpheli sonuçta da uygun aralıkla tekrar etmek doğru yorumun temelidir. Ani gelişen işitme kaybı, baş dönmesi ya da akıntılı ve ağrılı kulak ise beklemeye bırakılmadan muayene gerektirir.
Tıbbi inceleme: Prof. Dr. Selim Sermed Erbek Yayımlanma:











